CIRCUSOPLEIDINGEN IN NEDERLAND VOOR ARTIESTEN EN DOCENTEN

In Nederland zijn op dit moment twee Hbo-bacheloropleidingen voor artiesten, kortweg: Codarts en ACaPA. Beide zijn vierjarige, full-time opleidingen.
ACaPA – Academy of Circus and Performing Arts, is verbonden aan de Fontys Hogeschool voor de Kunsten in Tilburg, en werd opgericht in 2007. De opleiding is gevestigd in een circustent aan de rand van Tilburg.
Rotterdam Circus Arts – is verbonden aan Codarts Hogeschool voor de Kunsten in Rotterdam; opgericht in 2006, gevestigd in Vlaardingen. Vanaf 2013 krijgt de opleiding onderdak in de Fenixloods in Rotterdam, waar ook het Rotterdamse jeugdcircus Rotjeknor gehuisvest wordt.

Rondkijken en audities
Bij ACaPA is het mogelijk gedurende een week met de eerstejaars mee te lopen, als kennismaking met en voorbereiding op de opleiding en het circusvak.

Codarts organiseert jaarlijks een Talentenklas, ter voorbereiding op de audities voor de opleiding. Beide organiseren open dagen. Toelating gebeurt op grond van audities, meestal in april en mei. Alle data en vereisten worden op de websites aangekondigd.

Docentenopleiding

ACaPA en Rotterdam Circus Arts hebben de ambitie om naast de artiestenopleiding op korte termijn ook een docentenopleiding te starten. Op dit moment is in de nabije omgeving de beste keus de docentenopleiding de post-Hbo ESAC in Brussel; meer informatie hierover is te vinden onder Circusopleidingen buiten Nederland.

BIC NL Circomundo – Begeleider in de circuskunsten Nederland. Koepelorganisatie Circomundo organiseert jaarlijks de kaderopleiding Begeleider in de Circuskunsten, de zogenaamde BIC NL. De BIC NL is geen opleiding in strikte zin, maar een éénjarig (bij)scholingstraject voor circustrainers en -begeleiders, geënt op de BIC Vlaanderen. De BIC NL bestaat uit acht weekenden die op steeds wisselende locaties plaatsvinden; doelstellingen zijn deskundigheidsbevordering op diverse gebieden, kennis van het circusveld en netwerk opbouwen.

CIRCUSOPLEIDINGEN BUITEN NEDERLAND VOOR ARTIESTEN EN DOCENTEN

Kijk om een wereldwijd overzicht te krijgen op circusopleidingen op de website van de FEDEC (Fédération européenne des écoles de cirque professionnelles). De FEDEC is het internationale netwerk voor beroepsopleidingen voor circusartiesten. Het werd opgericht in 1998 en is gevestigd in Brussel met als doel de ontwikkeling van circus op het gebied van onderwijs en als kunstdiscipline te ondersteunen.

De FEDEC omvat 42 professionele circusscholen (artiesten- én docentenopleidingen) en 13 circuskunstenorganisaties in 26 verschillende landen, verspreid over de hele wereld.

De FEDEC-site biedt de mogelijkheid te kijken waar de scholen en organisaties zich bevinden, maar je kunt onder andere ook zoeken op de circustechniek waarin scholen zich specialiseren.

Hoog aangeschreven staan de Ecole Nationale de Cirque in Quebec (Canada), en in Frankrijk het Centre National des Arts du Cirque in Châlons-en-Champagne. Ook de ESAC in Brussel staat goed te boek.
De Ecole de Cirque de Bruxelles – is een tweejarige, Franstalige circusdocentenopleiding.
Circuscentrum Vlaanderen biedt voor circustrainers en -begeleiders de Vlaamse BIC aan, die aan de basis ligt van de BIC NL.

Frankrijk neemt zowel wat betreft gezelschappen als opleidingen een speciale plaats in, mede dankzij de inspanningen en investeringen van de Franse overheid in het circus. Frankrijk beschikt dan ook over een grote hoeveelheid circusopleidingen voor amateurs en professionals. Vele zijn aangesloten bij de FFEC, de Fédération Française des Écoles de Circque, de grootste en belangrijkste landelijke koepelorganisatie in Europa.
Circus Space in London biedt een breed scala aan activiteiten. Ook hun opleiding tot circusartiest staat hoog aangeschreven.

CIRCUSORGANISATIES IN NEDERLAND

De professionele reizende circussen hebben zich verenigd in de koepelorganisatie VNCO, Vereniging voor Nederlandse Circusorganisaties (1995).

De VNCO behartigt de belangen van Nederlandse circussen en heeft als hoofddoel circus op de culturele kaart te krijgen. Andere belangrijke doelstelling is een werkbare regelgeving op gebied van werk en inkomen voor artiesten, veiligheid en transport, opleiding en educatie en welzijn van dieren.

De VNCO nam in 2002 het initiatief tot het opzetten van de ECA, de European Circus Association.

Circomundo is de landelijke koepelorganisatie voor het Nederlandse jeugdcircus.
In Nederland opereert ook de Club van Circusvrienden, die het reizende circus op de voet volgt. De Club organiseert excursies en bijeenkomsten, en geeft het Nederlandse circusmagazine De Piste uit, dat maandelijk verslag doet van de klassieke rondreizende circussen en van nieuwe ontwikkelingen.

Circuspunt is geen organisatie in strikte zin, maar een initiatief ter ondersteuning van de ontwikkeling van het contemporaine circus in Nederland. Circuspunt is informatiebron, kompas en platform voor de discussie over die ontwikkelingen en om circus als podiumkunst een plek te geven in en buiten de reguliere media.

De Nederlandse ontwikkelingen zijn niet los te zien van die in onder andere Frankrijk, België, Australië, Groot-Brittannië en Canada, dus Circuspunt laat ook zoveel mogelijk relevante informatie uit het buitenland zien.

CIRCUSORGANISATIES BUITEN NEDERLAND

In Europa en daarbuiten zijn verschillende circusorganisaties. Meerdere landen hebben een jeugdcircuskoepel, een aantal landen heeft een nationale circusorganisatie en er zijn diverse netwerken in Europa en daarbuiten.

De bekendste en belangrijkste zijn op dit moment ongetwijfeld in Frankrijk te vinden, waar de overheid al ruim dertig jaar een belangrijke rol toebedeelt aan het nieuwe circus en langdurig investeert in de ontwikkeling van circus als vrijetijdsbesteding, als ontwikkelingsmiddel voor kinderen en jongeren en als volwaardige kunstdiscipline. Ook (wetenschappelijk) onderzoek, publicaties, het bijdragen aan zichtbaarheid en erkenning en het ondersteunen van jonge makers horen daarbij.

Daarvoor is in 1993 door het Ministerie van Cultuur in Parijs het nationale informatiecentrum voor straattheater en circuskunsten Hors les Murs opgezet. Hors les Murs is de bestuurlijke organisatie achter het eveneens in Parijs gevestigde CircoStrada; dit is het Europees platform voor de straatkunst en circus, dat zich richt op aan informatie, observatie en professionele uitwisselingen. Circostrada heeft ruim 50 leden uit 17 landen en werkt aan de structurering en de erkenning van straatkunst en circus in Europa. Circostrada geeft het Franstalige magazine CircoStradda uit; twee maal per jaar verschijnt een Engelse editie.

De laatste jaren nemen ook de Scandinavische landen grote stappen in de ontwikkeling van het circus, onder andere op het gebied van nieuwe gezelschappen, opleiding en jeugdcircus.

Ook in Vlaanderen krijgt het circus een belangrijke plaats. Het Vlaamse Circuscentrum in Gent biedt professionals en amateurs alle mogelijke ondersteuning in ontwikkeling en zet zich in voor het vergroten van zichtbaarheid en waardering.
Circuscentrum brengt vier keer per jaar het blad Circusmagazine uit, dat naast uitstekende interviews, recensies, columns en artikelen over de historie van het circus in België ook een uitgebreide agenda biedt.

La Maison du Cirque is de Waalse partner van het Circuscentrum Vlaanderen en werd opgericht in 2009. Ze richt zich op een brede vertegenwoordiging van het circusveld, met de focus op de Franse gemeenschap in Waals Brussel. La Maison du Cirque wil bijdragen aan de ontwikkeling en bevordering van circuskunsten en aan de groei van de sector, zowel op lokaal, regionaal en EU- en internationaal niveau, en het wil een thuishaven – een huis- zijn voor de uitzwermende artiesten om tot rust te komen, elkaar te ontmoeten en weer op pad te gaan.

Voorloper en inspiratiebron voor Circuspunt, en ook geen organisatie in strikte zin, is het initiatief van John Ellingsworth (UK), met zijn website Sideshow Circusmagazine: online magazine, landkaart en agenda van het circustheater in Groot-Brittannië.

CIRCUSGEZELSCHAPPEN, PODIA EN FESTIVALS IN NEDERLAND

Circuspunt Nu wil een overzicht geven van het Nederlandse contemporaine circusveld. Vanaf circa 2003 is een aantal voortrekkers zichtbaar: een kleinschalig, maar niet minder belangrijk initiatief is  Circuswerkplaats BOOST! in Amsterdam. BOOST! biedt ruimte, faciliteiten en begeleiding voor nieuwe makers in het veld van het contemporaine circus; BOOST! produceert ook eigen voorstellingen, onder regie van o.a. Jakop Albohm.

Het onderzoek naar de vermenging van theater en circus onderscheidt het van andere initiatieven.

Wim Claessen, jarenlang directeur van theaterfestival Boulevard Den Bosch en initiator van de Hbo-circusopleiding ACaPA, brengt in 2007 de eerste editie van CircoCircolo, een circusfestival met een indrukwekkende internationale programmering. Vanaf 2008 keert het festival om het jaar terug op het inmiddels beroemde landgoed Velder (Liempde, Brabant).

Op Schiermonnikoog startte ook in 2007 het festival Circustheaterdagen, met veel aandacht voor amateurs en Nederlandse artiesten. Circustheaterdagen keert elk Hemelvaart-weekend terug en heeft een eigen rol in het circusveld.

In mei 2008 start het festival Circusstad in het centrum van Rotterdam; Circusstad focust op de combinatie van circus en urban&street arts. Vanaf 2009 slaat het festival het om de twee jaar haar tenten op op het Schouwburgplein.

Met het afstuderen van studenten aan de Hbo-circusopleidingen ontstaan ook langzamerhand Nederlandse circusgezelschappen die de richting van het nouveau cirque kiezen. Veel studenten trekken ook weg om met hun eigen act op concoursen op te treden of sluiten zich aan bij bestaande gezelschappen zoals het Canadese Sept Doigt du Main.
Circustheaterorganisatie TENT maakte een succesvol debuut met de voorstelling LOOP met alumni van Codarts en ACaPA en oud-leerlingen van jeugdcircus Elleboog.

Festival de Parade in Den Bosch liet al veel langer circusvoorstellingen zien; sinds enkele jaren brengen ook De Boulevard en Noorderzon nieuw werk uit binnen- en buitenland. Ook zijn steeds vaker shows in theaters te zien.

Een overzicht van o.a. reizende circussen is te vinden op www.circusweb.nl, Circomundo biedt een overzicht van de jeugdcircussen.

CIRCUSGEZELSCHAPPEN, PODIA EN FESTIVALS IN NEDERLAND

Circuspunt Nu wil een overzicht geven van het Nederlandse contemporaine circusveld. Vanaf circa 2003 is een aantal voortrekkers zichtbaar: een kleinschalig, maar niet minder belangrijk initiatief is  Circuswerkplaats BOOST! in Amsterdam. BOOST! biedt ruimte, faciliteiten en begeleiding voor nieuwe makers in het veld van het contemporaine circus; BOOST! produceert ook eigen voorstellingen, onder regie van o.a. Jakop Albohm.

Het onderzoek naar de vermenging van theater en circus onderscheidt het van andere initiatieven.

Wim Claessen, jarenlang directeur van theaterfestival Boulevard Den Bosch en initiator van de Hbo-circusopleiding ACaPA, brengt in 2007 de eerste editie van CircoCircolo, een circusfestival met een indrukwekkende internationale programmering. Vanaf 2008 keert het festival om het jaar terug op het inmiddels beroemde landgoed Velder (Liempde, Brabant).

Op Schiermonnikoog startte ook in 2007 het festival Circustheaterdagen, met veel aandacht voor amateurs en Nederlandse artiesten. Circustheaterdagen keert elk Hemelvaart-weekend terug en heeft een eigen rol in het circusveld.

In mei 2008 start het festival Circusstad in het centrum van Rotterdam; Circusstad focust op de combinatie van circus en urban&street arts. Vanaf 2009 slaat het festival het om de twee jaar haar tenten op op het Schouwburgplein.

Met het afstuderen van studenten aan de Hbo-circusopleidingen ontstaan ook langzamerhand Nederlandse circusgezelschappen die de richting van het nouveau cirque kiezen. Veel studenten trekken ook weg om met hun eigen act op concoursen op te treden of sluiten zich aan bij bestaande gezelschappen zoals het Canadese Sept Doigt du Main.
Circustheaterorganisatie TENT maakte een succesvol debuut met de voorstelling LOOP met alumni van Codarts en ACaPA en oud-leerlingen van jeugdcircus Elleboog.

Festival de Parade in Den Bosch liet al veel langer circusvoorstellingen zien; sinds enkele jaren brengen ook De Boulevard en Noorderzon nieuw werk uit binnen- en buitenland. Ook zijn steeds vaker shows in theaters te zien.

Een overzicht van o.a. reizende circussen is te vinden op www.circusweb.nl, Circomundo biedt een overzicht van de jeugdcircussen.

CIRCUSGEZELSCHAPPEN, PODIA EN FESTIVALS BUITEN NEDERLAND

De afgelopen 30 jaar ontstond een groot aantal nieuwe gezelschappen, vaak voortgekomen uit de met name Franse circusscholen. Uiteraard bleven artiesten zich ook als solist, in duo’s of in kleinere formaties presenteren in theaters, op festivals en concoursen.
De huidige circusgezelschappen bestaan vaak uit meerdere nationaliteiten, en zijn niet op één site te vinden. De programmeringen van de vele circusfestivals bieden een goede staalkaart van de gezelschappen die actief zijn. Wat zich aan festivals afspeelt in Nederland, Europa of wereldwijd is op dit moment niet precies in kaart gebracht. Het aantal is enorm, een groot deel speelt zich af in Frankrijk. Daar wordt alleen al in Parijs meerdere malen per jaar doorlopend voorstellingen gepresentereerd, o.a. in Parc de la Villette, georganiseerd door bijvoorbeeld het Institut Français onder de titel FOCUS, of ONDA, het Office National de Diffusion Artistique.

Een van de bekendste en meest toonaangevende festivals is C!RCA, het Centre d’Innovation et de Recherche Circassien in Auch (Franse Pyrenëen), dat vanuit haar 25-jarig bestaan als festival nu een opleiding start. Ook het festival Theater op de Markt in Vlaanderen staat hoog aangeschreven. Het Vlaamse Humorologie laat ook sterke nieuwe makers zien.

Elke zomer organiseert het Circuscentrum, dat ook een actuele agenda bijhoudt van voorstellingen en festivals in Vlaanderen, tijdens de Gentse Feesten een festival voor professionals en amateurs.

De nationale circusorganisaties bieden soms ook een goed overzicht van gezelschappen, podia en festivals, zoals bijvoorbeeld het Vlaamse Circuscentrum in Gent.
De website Sideshow Circusmagazine -een online magazine en landkaart van het circustheater in Groot-Brittannië biedt ook een goede agenda.
Hoewel de focus zich richt op Frankrijk, zijn in bijvoorbeeld Zweden en Finland ook belangrijke ontwikkelingen gaande. Bekend en beroemd zijn Cirkör (Zweden) en Race Horse Company (Finland).

Een samenwerking tussen BBC en het Britse Arts Council England bieden een online, in een cloud, mogelijkheid om voorstellingen te bekijken: bezoek The Space!

JEUGDCIRCUS IN NEDERLAND

In Nederlands zijn ruim vijftig jeugdcircussen actief. Koepelorganisatie Circomundo biedt een overzicht van deze jeugdcircussen en ondersteunt en draagt bij aan de ontwikkeling van het jeugdcircusveld.
Circomundo heeft een breed programma uitgezet ter ondersteuning van de jeugdcircussen onder de titel Toekomst in de Piste, en is initiatiefnemer van het scholingstraject voor circustrainers en -begeleiders BIC NL, en van de Nederlandse BNG Jeugdcircusprijs.
Circomundo ondersteunt de diversiteit in jeugdcircusland en de kracht van circus als vrijetijdsbesteding en middel voor kinderen en jongeren op het gebied van sociale, emotionele en creatieve ontwikkeling. Daarnaast werkt Circomundo mee aan de verbinding met de Hbo-circusopleidingen en de circusfestivals om jong talent een podium en inspiratie te bieden.
Circomundo is ook een van de initiatiefnemers van EYCO, de European Youth Circus Organization.

JEUGDCIRCUS BUITEN NEDERLAND

In Europa zijn circa acht koepelorganisaties voor het jeugdcircus, die zich hebben verenigd in EYCO, de European Youth Circus Organization.

EYCO stelt zich ten doel het jeugdcircus op nationaal en Europees niveau te ondersteunen en stimuleren. De focus ligt op het in kaart brengen en zichtbaar maken van het jeugdcircus, kwaliteitsverbetering en promotie.
Ook op dit gebied is Frankrijk sterk vertegenwoordigd en goed georganiseerd. De FFEC, de Fédération Française des Écoles de Circque, is de grootste en belangrijkste landelijke koepelorganisatie in Europa voor jeugdcircus en docentenopleiding.
Daarnaast zijn BAG Zirkus, Circuscentrum Vlaanderen en het Finse Sirkuksen Tiedotuskeskus actieve koepelorganisaties.

Naast deze organisatie is een Europees netwerk actief onder de naam NICE, Network of International Circus Exchange. NICE is een netwerk voor circustrainers en -begeleiders, en voor jeugdcircusleiding en komt jaarlijks bijeen in steeds een andere locatie in Europa. In de bijeenkomsten gaat veel aandacht naar kennisuitwisseling op het gebied van lesgeven, veiligheid en creativiteit.
NICE wordt ondersteund door EYCO. Informatie over de NICE-meetings is op de EYCO-site te vinden.

In de Verenigde Staten opereert de zusterorganisatie van EYCO: AYCO, de American Youth Circus Organization.

REIZEND CIRCUS IN NEDERLAND

Informatie over onder andere alle reizende circussen is te vinden op www.circus-web.nl.

REIZEND CIRCUS BUITEN NEDERLAND

Informatie over reizende circussen is te vinden op ECA, European Circus Association.