Groep: Cie Circ’ombelico
Voorstelling: Da/Fort
Door Tessa Overbeek

CIE CIRC’OMBELICO – DA/FORT

Da/Fort van Cie Circ’ombelico is een indrukwekkende belevenis, en die begint al in de rij. De vraag ‘hoe gaat dit passen?’ schoot ongetwijfeld door 46 hoofden bij de aanblik van de donkere vrachtwagen met uitbouw waarin de uitverkochte voorstelling aanschouwd diende te worden. Eenmaal binnen werden de mogelijkheden en beperkingen van deze locatie langzaam duidelijk. Voor een performance over beklemming had het gezelschap geen betere speelplek kunnen bedenken. Ongemak was nog nooit zo passend.

Niet alleen de locatie van Circ’ombelico was intrigerend; ook de naam van de voorstelling riep bij mij veel vragen op. Da/Fort, had dat niet iets met Freud te maken? Met kinderspel en touwtjes en de angst om alleen achtergelaten te worden? Maar wacht, was het niet Fort/Da? Vanwaar deze omkering? Deze vragen kwamen al bovendrijven toen ik deze voorstelling vorig jaar tijdens Theater op de Markt in Neerpelt op het programma zag staan. Antwoorden kon ik toen niet krijgen: de vrachtwagen, ook wel de camion-tent genoemd (prachtwoord!), biedt plaats aan 46 personen en Da/Fort is dus snel uitverkocht.

Dankzij de programmeurs van Circo Circolo was er dit jaar gelukkig een tweede kans om mijn nieuwsgierigheid te bevredigen, al bleven hele duidelijke antwoorden buiten bereik. Gelukkig maar! In de fysiek benauwende baarmoeder van de vrachtwagen was de geboden ruimte voor interpretatie een welkome verademing. Over wat er precies gebeurde in het mobiele toevluchtsoord moet misschien niet teveel onthuld worden, voor het geval dat er lezers zijn die het nog aan den lijve willen ervaren. Dat gaat waarschijnlijk het beste met een gebrek aan concrete verwachtingen. Dames en heren, dit is er een om hulpeloos te ondergaan, maar wees gerust, u bent in goede handen.

Terug naar Freud en zijn ‘Fort/Da’ concept. Het voert te ver om daar op deze plek al te diep op in te gaan, maar een korte omschrijving kan de ervaring van de voorstelling wellicht verrijken. Sigmund Freud, neuroloog en grondlegger van de psychoanalyse, zag zijn anderhalf jaar jonge kleinzoon Ernst spelen met een houten klosje waaraan een stukje touw was bevestigd. Keer op keer gooide het ventje het klosje weg, tot buiten zijn blikveld, zei ‘o-o-o’, trok het weer tevoorschijn met behulp van het touwtje en riep dan uit: ‘da!’. Freud hoorde in deze kreten de woorden Fort (weg) en Da (hier) en zag het spel als een oefening in meesterschap: volgens hem leerde zijn kleinzoon door dit constante afstoten en aantrekken omgaan met de traumatische momenten waarop zijn moeder zonder hem het huis verliet. In tegenstelling tot de machteloosheid die daarbij hoorde, had hij in zijn spel een gevoel van controle.

De ervaring overgeleverd te zijn aan omstandigheden die je niet of nauwelijks kunt beïnvloeden komt waarschijnlijk het meest voor in de kindertijd, en juist op hele hoge leeftijd. Een volwassene kan doorgaans op meer manieren handelen als hij/zij niet alleen wil zijn, of juist wel. Dat bleek ook uit de reactie van een toeschouwer, die het te kwaad kreeg bij de ervaring van de krappe ‘tribune’ in de camion, al voor de voorstelling begon kenbaar maakte dat hij het voertuig wilde verlaten en vervolgens daad bij woord voegde. De andere inzittenden leverden zich vrijwillig over aan elkaars nabijheid.

Voor de personages in Da/Fort ligt dat net even anders, zoals de teksten in het programmaboekje en op de website van het gezelschap ook al suggereren. Daar wordt gesproken over het verlangen naar een eigen plek, naar ruimte om alleen te zijn. Het spel dat deze grote bonkige kerel met de priemende blik en deze charmante, kinderlijke dame met het vileine glimlachje spelen is pas gewonnen als iemand erin slaagt te vertrekken of de ander daartoe te bewegen. Bij de fanatieke pogingen van het tweetal worden al hun fysieke en creatieve vermogens aangeboord, en die zijn niet gering.

Het resultaat is een intense aaneenschakeling van verrassingen, die extra indrukwekkend zijn door de gevoelens van intimiteit en beklemming die teweeggebracht worden door de ruimte. Die is klein genoeg om te zien hoe zich een laagje zweet vormt op stukken huid, om spieren te zien opbollen, ademhalingen te horen versnellen en vrachtwagenwanden te voelen trillen. Ook klein genoeg om zelf gezien te worden overigens. Hier geen anoniem, superieur perspectief op even anonieme bovenmenselijke vermogens, maar een gezamenlijk ervaren van een gemeenschappelijke menselijke kwetsbaarheid die minstens even adembenemend is.

Door de soepele flow en het ingetogen maar overtuigende spel van de charismatische artiesten Iris Carta en Jef Naets vliegen de drie kwartieren die de voorstelling duurt voorbij en vergeten langbenige personen gemakkelijk dat ze zo ongeveer met hun knieën achter hun oren met 44 anderen op een hard bankje in een duistere vrachtwagen zitten. Circ’ombelico’s belichaming van hun Da/Fort concept was zelfs zó meesterlijk dat ondergetekende dringend behoefte kreeg aan een Fort/Da ervaring. Het is te hopen dat de camion snel weer eens in Nederland geparkeerd wordt, of dat houten klosjes nog steeds ergens verkrijgbaar zijn.

*********************************************************************************************************************************************************************

Concept & interpretatie: Jef Naets en Iris Carta

Regie: Titoune (FR)

Muziek: Jochem Baelus

Techniek: Emmanuel Tillieux

Productie: Compagnie Circ’ombelico

http://www.circombelico.org

 

 

Reageer